Design & Construct-model Zellingwijk

Toelichting:

Onderstaande tekst is afkomstig uit het dit voorjaar verschenen boekwerk “Besmet Verleden, Schone Toekomst”; het verhaal van de Zellingwijk in Gouderak. Het boek verscheen ter gelegenheid van de herontwikkeling van de Zellingwijk, een woonwijk in de gemeente Ouderkerk a/d IJssel, het grootste deelproject van het project Hollandsche IJssel. Het bijzondere van de herontwikkeling van de Zellingwijk is dat geen sprake was van een “conventionele” aanbestedingsvorm, maar dat gekozen werd voor het design & constructmodel; een methode die optimaal gebruik maakt van de innovatiekracht in en de creativiteit van de markt. Een methode, die – mits goed toegepast – ook financieel gunstige resultaten oplevert. Onderstaand een uitleg van het model.

 

Design & Construct

'De markt heeft de kennis om het uit te voeren.' Het lijkt een open deur als een aanbestedingsdeskundige dit antwoord geeft op de vraag waarom er is gekozen voor een 'Design & Construct' - contract bij de aanbesteding en gunning van een bouwproject. Want ook bij het afsluiten van een meer traditioneel contract (RAW-Bestek) mag de opdrachtgever er natuurlijk van uitgaan dat de aannemer de benodigde expertise in huis heeft. Bij 'D&C' gaat het echter een stuk verder. De aannemer is verantwoordelijk voor zowel het ontwerp als de uitvoering ervan. In de meest basale vorm krijgt de aannemer een functionele omschrijving van het te realiseren werk met daarbij een Programma van Eisen (PvE). Hij dient op basis van die omschrijving en eisen een detailontwerp te vervaardigen en de constructie op zich te nemen. Soms krijgt de aannemer een voorlopig ontwerp, wat deels het geval was bij het Project Zellingwijk. De opdrachtgever toetst het definitieve ontwerp, de kwaliteit en methodiek aan het PvE en andere randvoorwaarden (bijvoorbeeld wet- en regelgeving, veiligheid, et cetera). Uitgangspunt van een D&C - contract is dat het werk gebeurt tegen een 'lumpsum', een vaste prijs. De aannemer heeft aan de ene kant een grote vrijheid (binnen de kaders van het PvE), maar is aan de andere kant in zeer hoge mate zelf verantwoordelijk voor het realiseren van zijn eigen ontwerp en voor de kwaliteit, de planning en de kosten. Voorwaarde is dat de opdrachtgever veel vertrouwen moet hebben in de aannemer. Daarom wordt in de aanbestedingsprocedure veel aandacht besteed aan ervaring, kennis en kunde van de aannemer.

 

De aanbesteding voor de herontwikkeling van de Zellingwijk begint niet helemaal volgens de regels: onder druk van de Bewonersbelangenvereniging Gouderak (BBGI wordt de officiële publicatie ervan vervroegd naar 17 oktober 20A2, in het Publicatieblad van de Europese Unie (S-serie), en in de Cobouw van 18 oktober 2002. Acht aannemers(combinaties) schrijven zich in. Hun aanmeldingen worden middels de 'Selectieleidraad' getoetst op compleetheid en een aantal minimumeisen, gevolgd door een inhoudelijke toetsing. Dit resulteert in een rangorde van 1 (meest geschikt) tot 8, van welk resultaat de inschrijvers in juni 2003 op de hoogte worden gesteld.

 

De eerste vijf inschrijvers worden uitgenodigd mee te doen aan de niet-openbare aanbestedingsprocedure en promoveren daarmee tot 'Gegadigde'. De uitnodiging voorziet in de mogelijkheid van het voeren van informatief overleg (de zogeheten 'competitieve dialoog') tussen de Stichting en elke individuele Gegadigde (periode april – juli 2004). De uitkomsten van deze overleggen worden vastgelegd in door beide partijen goedgekeurde 'Processenverbaal'. Daarnaast worden er vier Nota’s van Inlichtingen opgesteld met relevante informatie voor alle Gegadigden. Informatie die ook wordt verwerkt in de diverse documenten van het zogeheten ‘Aanbestedingsdossier'. Aan dit Aanbestedingsdossier wordt door de Stichting al gewerkt vóórdat de vijf Gegadigden bekend zijn, maar de definitieve versies van een aantal van de documenten worden pas opgesteld na de uitkomsten van de overleggen. Een essentieel onderdeel van het Design & Construct karakter van het project!

 

Na anderhalf jaar van voorbereiding ligt er op 2 juli 2004 dan toch het definitieve Aanbestedingsdossier, dat de basis vormt voor de uiteindelijke gunning van het werk aan wat officieel de 'General Contractor' heet. Het Aanbestedingsdossier bestaat uit zes documenten. Naast de al genoemde Aankondiging, de Selectieleidraad en een bundel met de Processen-verbaal en Nota's van Inlichtingen zijn er de ‘Aanbestedingsleidraad', de 'Beoordelingsleidraad' en de 'Raamovereenkomst'. Achter deze formele benamingen schuilen heldere documenten, die uiteindelijk leiden tot een heldere keuze voor de aannemer of General Contractor met de economisch meest voordelige aanbieding.

 

De Aanbestedingsleidraad is bedoeld voor de vijf Gegadigden en bevat de beschrijving van de aanbestedingsprocedure voor het project Zellingwijk, dat bestaat uit een land- en waterbodemsanering, het bouw- en woonrijp maken van de locatie, de realisatie van woningbouw en infrastructuur en natuurontwikkeling. Er staan eisen in voor de in totaal 10 Deelopdrachten, de 'Elementenbegrotingen' (wat kost hoeveel), de projectadministratie en de wijze waarop de aannemer per deelopdracht een risicoanalyse moet formuleren. De Beoordelingsleidraad beschrijft de wijze waarop de Stichting de aanbiedingen zal beoordelen. Zo zal er een beoordelingscommissie worden geformeerd, die de vijf Aanbiedingen stapsgewijs zal beoordelen. Deze stappen z1jn: 1. Toets op volledigheid en toets aan de eisen; 2. Beoordeling op kwaliteit; 3. Berekening van de gecorrigeerde aanneemsom. Op deze stappen komen we hierna terug. De Raamovereenkomst is het contract dat uiteindelijk getekend zal worden tussen de Stichting en de General Contractor, wiens aanbieding onderdeel wordt van de Raamovereenkomst. De vijf Gegadigden moeten zich eraan conformeren, met daarbij de aantekening dat de Raamovereenkomst clausules bevat die voorzien in 'Contractwijzigingen (CW), vast te stellen in overleg tussen de Stichting en de aannemer. In de loop van het Project Zellingwijk zullen er ruim 40 CW's worden getekend, variërend van de gebruikte steensoort voor de woningen tot de afhandeling van 'drins’.

 

De feitelijke aanbestedingsprocedure van de herontwikkeling van de Zellingwijk start op 2 juli 2004. De vijf Gegadigden hebben dan alle relevante documenten in huis en kunnen gaan werken aan hun aanbieding. Hoe hectisch dit moet zijn geweest voor de Gegadigden laat zich raden. Maar op het kantoor van de Stichting, dan net gehuisvest aan de Dorpsstraat in Gouderak, heerst nog even serene rust. Persoonlijk contact tussen medewerkers van de Stichting en van de Gegadigden is strikt verboden. De Gegadigden hebben overigens wel het recht schriftelijk vragen te stellen, wat zij veelvuldig doen. Ook verrichten enkele 3 Gegadigden bodemonderzoek op de locatie en doen zij peilingen in de Hollandsche IJssel om de dikte van de sliblaag (op de rivierbodem) te bepalen. De sluitingsdatum voor het indienen van de Aanbiedingen is 15 september 2004, 16.00 uur. Alle vijf Gegadigden melden zich die dag persoonlijk op het kantoor van de Stichting met hun dozen vol papier. Ter plekke, en in het bijzijn van de Gegadigde, verifiëren medewerkers van de Stichting of deze dozen bevatten wat er conform de eis in moet zitten: de Aanbieding (in tweevoud) in drieën gesplitst, te weten een technisch, een risico- en een financieel deel. De kwalitatieve delen (techniek en risico) blijven ter beoordeling bij de Stichting; het verzegelde financiële deel gaat direct naar een notaris en zal pas worden geopend als de kwalitatieve beoordeling achter de rug is. Ook zo'n belangrijk onderdeel van het Design & Constructmodel, zoals dat gehanteerd is bij het project Zellingwijk: geld speelt bij de kwalitatieve beoordeling van de Aanbiedingen geen rol! Tenminste: 'echt geld' niet. Fictief geld wél en dat zeer nadrukkelijk.

 

Als gunningscriterium wordt de 'economisch meest ’voordelige aanbieding' gehanteerd. Om deze te bepalen, wordt aan het eind van de beoordelingsprocedure een simpele rekensom gemaakt: CA = TA - B. Het lijkt wiskunde, maar het is eerlijk gezegd een beetje jargon … ‘TA’ is de 'Totale Aanneemsom', het harde bedrag dat de Gegadigde noemt in het financiële deel van zijn aanbieding. Het bedrag dus waarvoor hij het werk in zijn totaliteit wil uitvoeren. Veel werk wordt nog steeds zo aangenomen: de goedkoopste (de ‘financieel meest voordelige') wint dan vaak. Echter, is dat ook de economisch meest voordelige? Het antwoord is (meestal) neen. Kwaliteit, in de breedste zin van het woord, speelt natuurlijk ook een grote rol, waarbij het in het geval van het project Zellingwijk aankomt op techniek en risicobeheersing, vooral tijdens de saneringsfase. De letter 'B', afkorting van 'Bonus', staat voor een fictief geldbedrag dat wordt bepaald op basis van het aantal punten dat door de leden van de beoordelingscommissie wordt toegekend aan de kwaliteit van de diverse onderdelen van de Aanbieding (de Deelopdrachten). Hoe hoger, hoe beter. Door nu de fictieve Bonus af te trekken van de Totale Aanneemsom, krijgen we de 'CA’, de Gecorrigeerde Aanneemsom'. De Gegadigde met de laagste 'CA’ is dan de economisch meest voordelige aanbieder en wint de Aanbesteding.

 

De beoordeling vindt plaats in de periode september tot december 2004 en gaat volgens een stappenplan, zoals vastgelegd in de Beoordelingsleidraad. Stap 1 is snel gezet: op grond van de in deze stap uitgevoerde toets op volledigheid en aan gestelde eisen wordt geen van de Gegadigden uitgesloten van verdere deelname. En Stap 3 is niet meer dan de hiervoor vermelde rekensom: het vaststellen van de Gecorrigeerde Aanneemsom. Daartussen zit echter de belangrijke Stap 2, zijnde de kwalitatieve beoordeling van de woningbouw, de openbare ruimte en de risicoanalyses. Hier wordt de Bonus bepaald.

 

Voor Stap 2 wordt, overigens net als voor Stap 1, gebruik gemaakt van de expertise van de betrokken instanties, te weten de Bewonersbelangenvereniging Bodemverontreiniging Gouderak (BBG), de provincie Zuid-Holland, het Project Hollandsche IJssel, de gemeente Ouderkerk, het Technisch Bureau Krimpenerwaard, de architect Inbo (de winnaar van ontwerpprijsvraag), adviesbureau Royal Haskoning (adviseur van de Stichting), de Milieudienst Midden-Nederland en Riikswaterstaat. De kwalitatieve beoordeling van de woningbouw en de inrichting van de openbare ruimte gebeurt 'geanonimiseerd': de te beoordelen stukken zijn door medewerkers van de Stichting 4 ontdaan van bedrijfsnamen en logo's, en tentoongesteld in het informatiepunt van de Zellingwijk.

 

De waardering van de kwaliteit van de Aanbiedingen wordt uiteindelijk vastgelegd in de Bonus, het fictieve bedrag 'B' dat zo’n belangrijk element is van de rekensom. Dit tussenresultaat (per Gegadigde een bepaalde Bonus), wordt in bewaring gegeven bij de notaris die eerder al het (verzegelde) financiële deel van elke Aanbieding in bewaring heeft gekregen. Op 8 december 2004 worden van de vijf Aanbiedingen de uitkomsten (Totale aanneemsom en Bonus) samengevoegd en wordt van elke Aanbieding de Gecorrigeerde Aanneemsom bepaald (Stap 3). Het resultaat is een rangorde van Aanbiedingen, waarvan nummer 1 de economisch meest voordelige is. Deze nummer 1 wordt dan ook door de directeur van de Stichting voorgedragen als kandidaat voor de gunning van het project Zellingwijk, tijdens een presentatie van de resultaten van de procedure voor het Bestuur van de Stichting en de projectleider Hollandsche lJssel. Begin januari 2005 stemmen Gedeputeerde Staren van de provincie Zuid-Holland en Burgemeester en Wethouders van de gemeente Ouderkerk in met dit gunningsadvies.

 

'De economisch meest voordelige aanbieding is gedaan door de Combinatie Boskalis Heij mans Herontwikkeling Zellingwijk. (. . . ) Ik ben gaarne bereid een toelichting te geven op de gevolgde procedure bij de beoordeling van de aanbiedingen.' Dit schrijft Robbert Brandt, directeur ontwikkeling van de Stichting, op 31 januari 2005 aan Haico Wevers, die voor de Combinatie de 'tender' (lees: de hele aanbesteding) heeft verzorgd, samen met Wim van der Poel van Heijmans. Haico is bij de lezer mogelijk bekend als een van de passagiers op de 'Beagle', het schip waarmee de VPRO in 2009 en 2010 de onderzoeksreis van Charles Darwin (1809-1882) na zeilde, waarbij Haico namens Boskalis Dolman aandacht vroeg voor de 'plastic soep', de vervuiling van de wereldzeeën met plastic afval. De Stichting heeft met Haico Wevers tot groot wederzijds genoegen samengewerkt, totdat hij naar Engeland vertrok om voor Boskalis Westminster (het moederbedrijf) leiding te gaan geven aan Westrninster Dredging. Haico zal vermoedelijk geglimlacht hebben bij de slotzin van Robbert’s brief: 'Eventuele bezwaren tegen het voornemen tot gunning aan uw Combinatie dient u vóór 15 februari a.s. in te dienen bil de Stichting.'

 

De bezwaren blijven uit. Het project Zellingwijk heeft een General Contractor, de Combinatie Boskalis Heijmans Herontwikkeling Zellingwijk.